Nebivolol en sportprestaties: is er een effect?

Bètablokkers hebben onder sporters een slechte naam: ze zouden het uithoudingsvermogen afremmen en je "zwaar" laten voelen. Nebivolol wordt echter vaak omschreven als een bètablokker van een nieuwe generatie, met minder nadelen. Steeds meer actieve mensen met hoge bloeddruk krijgen het voorgeschreven. Wat weten we over de invloed op prestaties, en welke regels gelden er in de wedstrijdsport?

Wat is nebivolol?

Nebivolol is een receptgeneesmiddel uit de groep van de bètablokkers. Het wordt in Nederland vooral voorgeschreven bij hoge bloeddruk en, in combinatie met andere middelen, bij chronisch hartfalen bij ouderen. Het is in Europa al sinds de jaren negentig verkrijgbaar en tegenwoordig ook als merkloos middel.

Wat nebivolol onderscheidt van oudere bètablokkers, is een combinatie van twee eigenschappen. Ten eerste is het zeer selectief voor de bèta-1-receptoren in het hart en heeft het weinig invloed op de bèta-2-receptoren in de longen en spieren. Ten tweede bevordert het de afgifte van stikstofmonoxide in de vaatwand, waardoor bloedvaten zich verwijden.

Door die vaatverwijdende werking daalt de bloeddruk niet alleen doordat het hart rustiger klopt, maar ook doordat de weerstand in de bloedvaten afneemt. Cardiologen noemen nebivolol daarom wel een "vasodilaterende" bètablokker, samen met bijvoorbeeld carvedilol, dat via een ander mechanisme werkt.

Nebivolol is uitsluitend op recept verkrijgbaar. Het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen heeft het geregistreerd voor de genoemde indicaties; gebruik zonder medische reden valt daarbuiten.

Hoe bètablokkers inspanning beïnvloeden

Bij inspanning stuurt het sympathische zenuwstelsel adrenaline en noradrenaline uit. Die stoffen verhogen via bètareceptoren de hartslag en de kracht waarmee het hart samentrekt. Een bètablokker dempt die reactie, waardoor de maximale hartslag lager uitvalt.

Bij duursport is dat relevant, omdat het hartminuutvolume een belangrijke bepalende factor is voor het maximale zuurstofverbruik. Het lichaam compenseert deels door per slag meer bloed uit te pompen, maar die compensatie is niet volledig. Oudere, niet-selectieve bètablokkers remmen bovendien via bèta-2-receptoren de vetverbranding en de afbraak van glycogeen in spieren.

Een Nederlands overzichtsartikel van Van Baak uit de jaren tachtig vatte al samen dat selectieve bètablokkers het uithoudingsvermogen minder beïnvloeden dan niet-selectieve, maar dat ook zij de ervaren inspanning kunnen verhogen.

Voor krachtsport is het effect kleiner. Maximale kracht hangt minder af van de pompfunctie van het hart. Wel kunnen vermoeidheid en een lagere hartslag tijdens intervallen de trainingsbeleving veranderen.

Wat weten we specifiek over nebivolol?

Juist vanwege de hoge selectiviteit en de vaatverwijdende werking is de verwachting dat nebivolol het inspanningsvermogen minder beperkt dan bijvoorbeeld propranolol of atenolol. Enkele kleine studies bij gezonde vrijwilligers en patiënten met hoge bloeddruk wijzen in die richting, maar grote studies bij getrainde sporters ontbreken.

Een meta-analyse van studies bij hoge bloeddruk liet zien dat nebivolol de bloeddruk even goed verlaagt als andere bloeddrukverlagers en minder vaak tot vermoeidheid en impotentie leidt dan oudere bètablokkers. Dat zijn bijwerkingen die voor actieve mensen extra zwaar wegen.

Het is belangrijk te benadrukken dat "minder nadelig" niet betekent "prestatieverhogend". Er is geen bewijs dat nebivolol bij gezonde mensen het uithoudingsvermogen of de kracht verbetert. Een duursporter zonder medische indicatie heeft er niets bij te winnen en neemt wel risico's.

Voor sporters met hoge bloeddruk is de keuze van bloeddrukverlager een afweging tussen arts en patiënt. De Europese richtlijn voor hypertensie noemt bij sporters vaak ACE-remmers, angiotensine-II-receptorblokkers of calciumantagonisten als eerste keus, omdat ze het inspanningsvermogen nauwelijks beïnvloeden. Een bètablokker is soms wel nodig, bijvoorbeeld bij bepaalde ritmestoornissen.

Doping: in welke sporten verboden?

Bètablokkers staan op de verboden lijst van het World Anti-Doping Agency, maar niet voor alle sporten. Ze zijn verboden in sporten waar een rustige hand en een lage hartslag een voordeel opleveren. De lijst wordt jaarlijks herzien.

• Verboden binnen en buiten wedstrijdverband in onder meer boogschieten en schieten.
• Verboden binnen wedstrijdverband in sporten zoals autosport, biljart, darts, golf, minigolf en bepaalde onderdelen van skiën en onderwatersport.
• Niet verboden in de meeste duur- en krachtsporten, omdat ze daar in de regel geen voordeel opleveren.

Een sporter die in een van deze disciplines uitkomt en om medische redenen nebivolol nodig heeft, moet een dispensatie aanvragen, een zogeheten TUE (Therapeutic Use Exemption). In Nederland verloopt dat via de Dopingautoriteit. Zonder goedgekeurde dispensatie is een positieve test een overtreding, ook als het middel op recept is.

Omgekeerd is het misbruik van bètablokkers in precisiesporten een bekend fenomeen: een lagere hartslag en minder trillen helpen om tussen hartslagen door te schieten. Dat is precies de reden waarom ze daar op de lijst staan.

Praktische punten voor sportende patiënten

Wie nebivolol gebruikt en wil blijven sporten, kan dat in de meeste gevallen gewoon doen. Regelmatige beweging is juist een belangrijk onderdeel van de behandeling van hoge bloeddruk. Wel zijn er enkele aandachtspunten.

Trainen op hartslagzones werkt anders: de hartslag ligt lager dan voorheen bij dezelfde inspanning. Het is verstandiger om op gevoel (bijvoorbeeld de Borg-schaal) of op vermogen te trainen. Een inspanningstest onder medicatie kan helpen om nieuwe zones te bepalen.

Stop nooit plotseling met een bètablokker. Abrupt stoppen kan leiden tot een terugslag met hartkloppingen, hoge bloeddruk en bij mensen met kransslagaderziekte zelfs tot pijn op de borst. Afbouwen gebeurt altijd in overleg met de arts.

Meld ten slotte klachten als duizeligheid bij inspanning, extreme vermoeidheid of benauwdheid aan de behandelend arts. Soms is een andere dosering of een ander middel beter passend bij de sportieve doelen.

Conclusies van de redactie

Nebivolol is een bètablokker met een gunstiger profiel voor actieve mensen dan veel oudere middelen, dankzij de hoge selectiviteit en de vaatverwijdende werking.

Het verlaagt de hartslag bij inspanning nog steeds en verbetert prestaties niet. Voor gezonde sporters is er geen enkele reden om het te gebruiken.

In precisiesporten staat het middel op de dopinglijst; sporters met een medische noodzaak vragen tijdig een dispensatie aan.

Lees ook onze artikelen over hoge bloeddruk en krachttraining, over het sporthart en over medicijngebruik en de dopinglijst.

Literatuur

1. Münzel T, Gori T. Nebivolol: the somewhat-different beta-adrenergic receptor blocker. J Am Coll Cardiol. 2009;54(16):1491–1499.
2. Van Bortel LM, Fici F, Mascagni F. Efficacy and tolerability of nebivolol compared with other antihypertensive drugs: a meta-analysis. Am J Cardiovasc Drugs. 2008;8(1):35–44.
3. Flather MD, Shibata MC, Coats AJ, et al. Randomized trial to determine the effect of nebivolol on mortality and cardiovascular hospital admission in elderly patients with heart failure (SENIORS). Eur Heart J. 2005;26(3):215–225.
4. Van Baak MA. Beta-adrenoceptor blockade and exercise: an update. Sports Med. 1988;5(4):209–225.
5. Williams B, Mancia G, Spiering W, et al. 2018 ESC/ESH Guidelines for the management of arterial hypertension. Eur Heart J. 2018;39(33):3021–3104.
6. World Anti-Doping Agency. The World Anti-Doping Code International Standard: Prohibited List. Montreal: WADA; 2025.