Agmatine na je veertigste
Agmatine dook ruim tien jaar geleden op in pre-workoutformules met beloftes over een betere "pump" en meer focus. Inmiddels is het ook in beeld bij onderzoekers die zich bezighouden met zenuwpijn en stemming, onderwerpen die voor veel veertig- en vijftigplussers herkenbaar zijn. Wat is agmatine, wat zegt het bewijs en waar moeten oudere sporters op letten?
Wat is agmatine?
Agmatine is een stof die het lichaam zelf aanmaakt uit het aminozuur arginine. Het enzym arginine-decarboxylase verwijdert daarbij een koolzuurgroep. Agmatine werd al ruim een eeuw geleden ontdekt, maar pas in de jaren negentig bleek dat het ook in de hersenen van zoogdieren voorkomt en daar mogelijk als signaalstof werkt.
Kleine hoeveelheden agmatine komen voor in gefermenteerde voedingsmiddelen zoals kaas, wijn, bier en sommige vissoorten. Daarnaast produceren darmbacteriën agmatine. De hoeveelheden uit voeding zijn klein in vergelijking met wat in supplementen wordt gebruikt.
In supplementen wordt agmatine vrijwel altijd verkocht als agmatinesulfaat. Het staat bekend om de bittere smaak en wordt daarom meestal in capsules of in combinatie met andere stoffen in poeders verwerkt.
De Europese status van agmatine als voedingsingrediënt is niet eenduidig. Bij ingrediënten die vóór 1997 niet in betekenisvolle mate als voedsel werden gebruikt, kan de Europese novel-foodverordening van toepassing zijn. De NVWA kan producten weren als niet is aangetoond dat ze veilig en toegestaan zijn. Kopers doen er goed aan hier alert op te zijn.
Hoe werkt agmatine in het lichaam?
Agmatine heeft een opvallend breed werkingsprofiel. In laboratoriumonderzoek bindt het aan imidazolinereceptoren en alfa-2-adrenerge receptoren, die onder meer betrokken zijn bij de regulatie van bloeddruk. Daarnaast remt het NMDA-receptoren, die een rol spelen bij pijnsignalering en geheugen.
Ook beïnvloedt agmatine de enzymen die stikstofmonoxide aanmaken. Daar komt het idee van de verbeterde "pump" vandaan: meer stikstofmonoxide zou leiden tot wijdere bloedvaten en meer doorbloeding van spieren. In de praktijk is dat bij mensen nooit overtuigend gemeten.
Het is belangrijk om te beseffen dat de meeste kennis over deze mechanismen afkomstig is uit cel- en dieronderzoek. Een overzichtsartikel uit 2013 sprak van een stof met grote therapeutische belofte, maar met nog weinig vertaling naar de kliniek.
De brede werking is tegelijk een voordeel en een probleem. Een stof die op zoveel systemen ingrijpt, kan onverwachte effecten hebben, zeker bij mensen die al geneesmiddelen gebruiken.
Wat zegt onderzoek bij mensen?
Het best opgezette humane onderzoek gaat niet over sport, maar over zenuwpijn. In een Israëlische studie kregen patiënten met uitstralende rugpijn door een hernia twee weken agmatinesulfaat of placebo. De groep met agmatine rapporteerde minder pijn en een betere kwaliteit van leven, zonder ernstige bijwerkingen.
Die bevinding is interessant voor de leeftijdsgroep boven de veertig, waarin rug- en zenuwklachten vaker voorkomen. Het ging echter om één studie met een beperkt aantal deelnemers. Herhaling in grotere groepen is nodig voordat er conclusies kunnen worden getrokken.
Daarnaast zijn er kleine studies en casusbeschrijvingen over stemming en depressie, en een casusbeschrijving van iemand die jarenlang hoge hoeveelheden gebruikte zonder duidelijke schade. Een casus zegt echter niets over de veiligheid voor een grote groep.
Studies naar spierkracht, uithoudingsvermogen of "pump" bij gezonde sporters ontbreken vrijwel geheel. De claims in sportmarketing rusten dus vooral op een theoretisch mechanisme.
| Toepassing | Type bewijs | Sterkte |
|---|---|---|
| Zenuwpijn bij hernia | Eén gerandomiseerde studie | Beperkt, veelbelovend |
| Stemming/depressie | Kleine studies, dieronderzoek | Zwak |
| Spierpomp en doorbloeding | Theorie, dieronderzoek | Niet aangetoond |
| Kracht en uithoudingsvermogen | Geen goed humaan onderzoek | Niet aangetoond |
Waarom leeftijd verschil maakt
Na het veertigste levensjaar verandert er het nodige in het lichaam dat relevant is voor een stof als agmatine. De bloeddruk stijgt bij veel mensen geleidelijk, en een deel gebruikt daar medicijnen voor. Omdat agmatine in dieronderzoek de bloeddruk kan beïnvloeden, is een interactie met bloeddrukverlagers denkbaar.
Ook het gebruik van antidepressiva, pijnmedicatie en middelen tegen diabetes neemt met de leeftijd toe. Agmatine grijpt in op systemen die met deze middelen overlappen. Specifiek onderzoek naar interacties ontbreekt, wat betekent dat voorzichtigheid geboden is.
De nierfunctie neemt bij het ouder worden doorgaans iets af. Agmatine wordt via de nieren uitgescheiden, dus bij een verminderde nierfunctie kan de stof langer in het lichaam blijven. Voor mensen met een bekende nieraandoening is gebruik zonder overleg af te raden.
Tot slot zijn veel pre-workoutproducten waarin agmatine zit ook rijk aan cafeïne en andere stimulerende stoffen. Voor veertigplussers met een verhoogde bloeddruk of hartritmeklachten is juist die combinatie een aandachtspunt.
Praktische overwegingen
Wie agmatine overweegt, doet er goed aan eerst de eigen doelen helder te krijgen. Voor spieropbouw en kracht zijn creatine, voldoende eiwit en een goed trainingsprogramma veel beter onderbouwd. Voor rugklachten is een beoordeling door huisarts of fysiotherapeut de eerste stap.
- Overleg met huisarts of apotheker als u bloeddrukverlagers, antidepressiva, pijnstillers of diabetesmedicatie gebruikt.
- Kies geen combinatieproducten met veel stimulantia als u boven de veertig bent en uw bloeddruk niet kent.
- Controleer of het product in de EU legaal op de markt is en een duidelijke producent vermeldt.
- In de rugpijnstudie werd tot ruim 2 gram per dag gebruikt; sportproducten bevatten meestal minder. Hoger doseren dan het etiket is af te raden.
Agmatine staat niet op de dopinglijst van WADA. Sporters die getest worden, lopen wel het algemene risico dat supplementen verontreinigd zijn met verboden stoffen, zeker bij complexe pre-workoutformules.
Bijwerkingen die in studies en meldingen naar voren kwamen, zijn vooral maag-darmklachten zoals misselijkheid en diarree, vaak bij hogere doseringen. Stop bij klachten en meld ze eventueel bij Bijwerkingencentrum Lareb, dat ook meldingen over supplementen verzamelt.
Conclusies van de redactie
Agmatine is een lichaamseigen stof met een breed en interessant werkingsprofiel in het laboratorium.
Het enige redelijk overtuigende humane signaal betreft zenuwpijn bij een hernia. Voor sportprestaties is er geen goed bewijs.
Voor veertigplussers zijn de mogelijke interacties met veelgebruikte geneesmiddelen en de combinatie met stimulantia de belangrijkste redenen tot voorzichtigheid.
Gerelateerde onderwerpen: L-citrulline en doorbloeding, pre-workoutsupplementen onder de loep en bloeddruk bij krachtsporters.
Literatuur
- Keynan O, Mirovsky Y, Dekel S, Gilad VH, Gilad GM. Safety and efficacy of dietary agmatine sulfate in lumbar disc-associated radiculopathy. An open-label, dose-escalating study followed by a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Pain Med. 2010;11(3):356–368.
- Piletz JE, Aricioglu F, Cheng JT, et al. Agmatine: clinical applications after 100 years in translation. Drug Discov Today. 2013;18(17–18):880–893.
- Reis DJ, Regunathan S. Is agmatine a novel neurotransmitter in brain? Trends Pharmacol Sci. 2000;21(5):187–193.
- Gilad GM, Gilad VH. Long-term (5 years), high daily dosage of dietary agmatine – evidence of safety: a case report. J Med Food. 2014;17(11):1256–1259.
- Laube G, Bernstein HG. Agmatine: multifunctional arginine metabolite and magic bullet in clinical neuroscience? Biochem J. 2017;474(15):2619–2640.
